tel. (+48) 56 652 12 12mobile (+48) 500 601 901e-mail sklep@rallyshop.plGG GG Rallyshop 36659567Więcej informacji »

Koszyk: (pusty)

Jesteś tutaj:

Poradniki RallyShop.pl - klatki bezpieczeństwa - Spis treści

Nie trzeba być znawcą i fanem motorsportu, żeby docenić znaczenie klatki w sportowym samochodzie. Wystarczy zobaczyć na kanale Youtube pierwszy lepszy film z wypadku podczas rajdu czy wyścigu, żeby się przekonać, że montaż klatki może decydować o ludzkim życiu. Klatka bezpieczeństwa zalecana jest dla samochodów startujących w każdych niemal zawodach sportowych od KJS-ów zaczynając, natomiast obowiązkowa jest w bardziej profesjonalnych seriach jak choćby Driftingowe Mistrzostwa Polski czy Rajdowe Samochodowe Mistrzostwa Polski. Wymóg stosowania klatek podyktowany jest dużym stopniem ryzyka, jakie podejmują kierowcy przy olbrzymich prędkościach. Klatka w razie uderzenia samochodu w przeszkodę lub dachowania ma za zadanie równomiernie rozłożyć siłę uderzenia między poszczególne elementy swojej konstrukcji i wygłuszyć uderzenie chroniąc kierowcę czy pilota. Co ciekawe klatki najlepszych firm wykonane z najwyższej klasy materiałów pomimo wielokrotnego koziołkowania samochodu w trakcie wypadku potrafią pozostać po incydencie w stanie niemal nienaruszonym. Co decyduje o ich wysokim poziomie bezpieczeństwa i jakie wymagania muszą spełnić żeby zostać dopuszczonymi do zawodów podczas badania technicznego? O tym dowiemy się z lektury załącznika J regulaminu technicznego Międzynarodowej Federacji Samochodowej (FIA).

Konstrukcja

Żeby poznać budowę klatki będziemy musieli wyjaśnić kilka definicji opisujących poszczególne elementy całej konstrukcji. Konstrukcja bazowa klatki musi się składać co najmniej z kilku podstawowych elementów. Najprostsza wersja produktu to połączenie pałąka głównego oraz pałąka przedniego dwoma elementami podłużnymi oraz zakończenie konstrukcji dwoma podporami w tylnej części samochodu. Pałąk główny przymocowany jest (przykręcony lub przyspawany) do podwozia samochodu tuż za przednimi fotelami. Rura pałąka znajduje się jak najbliżej wewnętrznego obrysu samochodu i przechodzi nad głową kierowcy i pilota tuż poniżej dachu . Jest to najważniejszy element klatki stanowiący pierwszą linię ochrony załogi samochodu w razie dachowania. Pałąk przedni natomiast jest wygiętym elementem, który wpasowuje się we wnętrze samochodu na wysokości górnej krawędzi przednich szyb samochodu i dalej znajduje się jak najbliżej słupka samochodu. Zarówno główny jak i przedni pałąk posiadają 2 podpory stanowiące połączenie z podwoziem samochodu. Doliczając do tego dwie podpory tylne, które wymienialiśmy wcześniej uzyskujemy podstawową wymaganą przepisami FIA 6-punktową klatkę bezpieczeństwa. Każda podpora musi mysi być dospawana lub dokręcona do samochodu za pośrednictwem odpowiedniej grubości płytki o powierzchni ok. 120 cm 2. Ma to na celu równomierne rozłożenie nacisku elementów klatki na podwozie oraz zapobiega wyginaniu się obciążonych elementów samochodu.

Dodatkowo oprócz podstawowego zestawu pałąków konstrukcja klatki w zależności od tego, z którego roku pochodzi homologacja danego modelu samochodu, powinna być rozszerzona o dodatkowe elementy. Są to m.in. dodatkowe wzmocnienia - zastrzały drzwi. W zawodach wymagających udziału pilota (rajdy) konieczne jest zastosowanie zastrzału po obu stronach samochodu, natomiast w innych element może być zamontowany tylko po stronie kierowcy. Element ten może być demontowalny, zatem nie musi być wspawywany na stałe.

Innym obowiązkowym elementem jest co najmniej jeden dodatkowy element poprzeczny. Może być on zamontowany między pionową a poziomą rurą pałąka głównego lub między tylną podporą a pałąkiem. W przypadku zderzenia bocznego element poprzeczny zapobiega złożeniu się klatki przy ekstremalnych siłach nacisku. Podobne poprzeczne łączniki powinny posiadać te rury klatki, które przylegają bezpośrednio do dachu samochodu, dla usztywnienia konstrukcji w trakcie koziołkowania.

Tak wygląda podstawowa wersja klatki bezpieczeństwa, której budowa spełnia wymagania FIA. Przepisy załącznika J są jednak tylko niezbędny minimum, więc jeżeli chcemy zadbać o większe bezpieczeństwo i znajdziemy w budżecie dodatkowe środki możemy dowolnie rozbudować konstrukcję, jeżeli mieści się ona w ogólnych wytycznych regulaminu. Przy rozbudowie należy pamiętać o jednym – im więcej stali, tym konstrukcja będzie cięższa. Metr bieżący rury służącej do budowy klatki to dodatkowe 2 kilogramy, które mogą mieć wpływ na osiągi samochodu. Z drugiej strony rozbudowana klatka daje większy stopień bezpieczeństwa. Nauczeni doświadczeniem możemy stwierdzić, że podstawowe wersje są wybierane niezwykle rzadko, a sprawa bezpieczeństwa jest dla zawodników kwestią pierwszorzędną.

Materiały

Omówiliśmy sobie jak konstrukcyjnie powinna być rozwiązana klatka zgodnie z przepisami FIA, pora przyjrzeć się bliżej materiałom, z których powinna być ona zbudowana. Konstruktorzy i inżynierowie przy ich budowie muszą wyważyć dwie ważne cechy – masę i wytrzymałość. Przepisy załącznika J określają minimalne wymagania jakie muszą spełniać rury, tj. grubość ścianek i średnica przekroju oraz skład materiałów z jakich są wykonane. Podstawowym materiałem do produkcji klatek bezpieczeństwa jest zatem stal z domieszką węgla ciągniona na zimno. Są to wymagania minimalne, zatem można zastosować zarówno grubsze rury jak i wytrzymalsze stopy metali i tak się zwykle dzieje w przypadku renomowanych producentów.

W dziedzinie klatek wyraźnie przed szereg wybija się brytyjski producent Custom Cages. Angielska firma chwali się ponad 25 letnim doświadczeniem w branży oraz zamówieniami z blisko 40 krajów świata, w tym z Polski. Custom Cages dostarcza klatki bezpieczeństwa dla najważniejszych samochodowych serii świata, w tym dla samochodów klasy WRC. Produkty tej firmy wykonywane są z 2 różnych stopów stali, a wybór właściwie zależy od wielkości budżetu zawodnika. Podstawowe tańsze produkty to klatki wykonane ze stopu stali CDS, natomiast topowa linia klatek brytyjskiego producenta wykonana jest z materiału T45, czyli stali węglowo-manganowej. Materiał ten charakteryzuje się niezwykłą wręcz odpornością na rozciąganie sięgającą wartości rzędu 700 N/mm2. Żeby uświadomić sobie jaką siłę wytrzymuje stal T45 możemy zaznaczyć, że cegła wytrzymuje siłę o wartości 10-15 N/mm2, natomiast minimum, jakie muszą spełniać materiały służące do produkcji klatek według cytowanego już kilkakrotnie załącznika J to wartość 350 N/mm2. Zgodnie z powyższym T45 wytrzymuje siłę dwukrotnie wyższą niż niezbędne minimum bezpieczeństwa, zatem klatki wykonane z tego materiału są po prostu niezawodne. Dzięki tym niezwykłym właściwościom rury wykonane z tego stopu mogą mieć cieńszą konstrukcję, a to z kolei wpływa na wagę całej konstrukcji.

Gdzie kupić?

Przy dość restrykcyjnych przepisach FIA dotyczących wymogów homologacyjnych akcesoriów do motorsportu może dziwić fakt, że w sprawach klatek bezpieczeństwa regulamin wypowiada się w dość instrukcyjny sposób pozostawiając zawodnikom dużą swobodę w zakresie wyglądu i pochodzenia klatki. I tak klatkę możemy zamówić u jednego z renomowanych producentów, jak OMP, Sparco czy opisany wyżej Custom Cages, możemy wykonać ją w jednej z kilku polskich firm, które zajmują się produkcją klatek na zamówienie, jak na przykład Ireco Motorsport z Bielska-Białej, czy wreszcie wykonać ją samodzielnie. Ostatni sposób oczywiście polecamy tylko osobom, których umiejętności i narzędzia pozwalają wykonać to w sposób profesjonalny i zgodny z minimalnymi wymaganiami, o których pisaliśmy w poprzednich akapitach. Najpewniejszym i jednocześnie najczęściej wybieranym przez zawodników, którzy nie muszą liczyć każdej wydanej złotówki przy budowie samochodu sportowego jest zakup gotowego setu Sparco, OMP czy Custom Cages. Sprowadzenie zestawu do Polski trwa średnio 7-10 dni, natomiast dla mniej popularnych modeli ok. miesiąca. Przy zamówieniu klatki zagranicznej produkcji należy liczyć się z dodatkowym kilkusetzłotowym wydatkiem na montaż klatki w samochodzie, jednak porównując ceny polskich producentów, jeżeli zdecydujemy się na zakup klatki produkcji brytyjskiej czy włoskiej otrzymujemy za podobną cenę produkt najwyższej jakości, którego klasa może być potwierdzona wieloletnim doświadczeniem wspomnianych wyżej firm w produkcji klatek do takich serii jak WRC.

Gotowe klatki bezpieczeństwa możemy zamówić co do zasady w dwóch wersjach. Pierwsza z nich – wspawywana jest minimalnie tańsza, jednak połączenie elementów jest kosztowniejsze i zawsze na stałe. Dodatkowym problemem jest kosztowniejsza naprawa blacharska samochodu w razie wypadku. Dlatego osoby, które amatorsko uprawiają sporty motorowe cywilnymi samochodami decydują się częściej na wariant przykręcanej klatki, która może być w razie potrzeby zdemontowana.

Należy przy tym pamiętać, że o ile klatka bezpieczeństwa idealnie sprawdza się w trakcie zawodów sportowych i chroni kierowcę w przypadku dachowania, o tyle przy codziennej jeździe używanie jej może mieć odwrotny skutek. Zawodnik w samochodzie rajdowym czy driftowozie przypięty na sztywno do fotela kubełkowego pasami szelkowymi nawet w czasie rolowania samochodu nie zmienia swojej pozycji. W analogicznej sytuacji na drodze kierowca przypięty zwykłymi pasami jest bardziej bezwładny w trakcie dachowania, a głowa pozbawiona ochrony kasku może zostać uszkodzona o konstrukcję klatki. Reasumując – klatka jest niezbędna, ale tylko dla zastosowania sportowego.

Pozostałe akcesoria

Na koniec chcielibyśmy wspomnieć o kilku innych funkcjach, jakie może spełniać klatka bezpieczeństwa. Konstrukcja ta w samochodzie sportowym to nie tylko niezbędny element wyposażenia bezpieczeństwa. W jednej z poprzednich części naszego kompendium pisaliśmy o sportowych pasach szelkowych. Jednym ze sposobów montażu górnych szelek odpowiedzialnych za utrzymanie kierowcy "na sztywno" kubełku jest właśnie montaż do poziomego elementu wspawywanego między tylnymi podporami klatki. W tym przypadku koniec tylnej pary szelek zaopatrzona jest w specjalną pętlę zamiast tradycyjnych karabińczyków czy otworów na śruby. Podobnie tylne elementy klatki mogą służyć w surowym wnętrzu samochodu rajdowego, jako stelaż do montażu siatki na kaski (w konstrukcji przypominającej hamak) czy różnego rodzaju wieszaków.

Wreszcie rozbudowana wersja klatki może posiadać dodatkowe zastrzały, które przebijając się przez deskę samochodu sięgają kielichów amortyzatorów. Takie rozwiązanie dodatkowo wzmacnia konstrukcję nadwozia oraz usztywnia zawieszenie. Utwardzone zawieszenie samochodu pozwala lepiej zachowywać mu się w czasie pokonywania zakrętów zapobiegając przechyłom i zwiększając przyczepność kół do nawierzchni.

Na marginesie należy wspomnieć, że klatka bezpieczeństwa wymaga zakupu jeszcze jednego dodatkowego elementu w postaci otulin. Otuliny mocowane są za pomocą zacisków w każdym miejscu, które bezpośrednio styka się z ciałem kierowcy bądź kaskiem w trakcie jazdy. Otuliny takich firm jak Sparco czy Schroth uzupełnione są domieszką Nomexu spełniając homologacyjne wymagania niepalności podyktowane przepisami FIA. Przez wielu kierowców niepalna otulina jest zastępowana tańszym materiałem służącym do ocieplania rur. Rozwiązanie takie jest jednak tylko półśrodkiem i nie zapewnia odpowiedniej ochrony zawodnika. Można natomiast zastosować takie otuliny w każdym innym miejscu niż wspomniane w regulaminie FIA elementy styczne z ciałem zawodnika, a pomogą zapobiec obtłuczeniom jakie mogą powstać przy nieostrożnym wsiadaniu lub opuszczaniu kabiny.

© RallyShop.pl. Wszelkie Prawa Zastrzeżone. All Rights Reserved. Oprogramowanie KQS.store